II. Anafartalar Muharebeleri

17 Ağustos’ta Kireçtepe
muharebelerinin sona ermesinin ardından Türk birlikleri tahkimat, yeni topların
mevziilere yerleştirilmesi ve düzenleme işlerine girişmiştir. Bu süre zarfında
Anafartalar Grup Komutanı Mustafa Kemal, İngilizlerin takviye alarak yeni bir
taarruz deneme ihtimaline karşılık emir vermiştir. Buna göre, düşmanı kesin
olarak denize dökmek üzere hareket edilmesi, düşmana kesin darbenin vurulması
için gerekli hazırlıkların yapılması ve tümenlerin taarruz zamanına kadar
mevziilerini koruması belirtilmiştir.

5’inci Ordu Komutanı Liman
von Sanders, muharebelerin başından beri Bolayır bölgesine önem vermiş ve
birliklerin çoğunu burada hareketsiz bekletmiştir. Bu sebeple Bolayır’ın
savunması 1’inci Ordu Komutanlığı’na verilmiş, ordu komutanı Golç Paşa
karargahını Gelibolu’da kurmuştur. Böylece 1’inci Ordu’nun Saros bölgesine
alınması ile 5’inci Ordu’nun kuzeyi güvence altına alınmıştır. Başkomutanlık
ise elinde bulunan bütün birlikleri Çanakkale Cephesi’ne göndermiş, 24’üncü ve
26’ncı Tümenler ise Saros-Bolayır bölgesine çekilmiştir. Diğer taraftan
Anafartalar Grubu’da düzenlemeye girmiş, sağ kanat Kireçtepe’den
başlayarak-İsmailoğlu tepesi-Kayacıkderesi doğu sırtları-Abdurrahman
bayırı-Conkbayırı batı sırtları-Şahintepe güneyi olarak belirlenmiştir. Kuzey
Grubu’nun ise sağ kanadı Düztepe’den başlamış, Kanlısırt hariç elindeki
mevziileri tutması emredilmiş ve sol kanadı Kayalıtepe’ye dayatılmıştır. 5’inci
ve 14’üncü Kolordulardan oluşan 2’inci Ordu’nun sorumluluğunda bulunan Güney
Grubu, Kirte’ye oldukça yaklaşan İngilizlere karşı bölgeyi kuvvetle savunacak
şekilde düzenlenmiştir. Bütün bu düzenlemelerden sonra yarımada ve Asya
yakasında toplam 17 tümen, bir piyade tugayı ve Tayfur bölgesinde bağımsız bir
süvari alayı toplanmıştır.

Çanakkale Cephesi’nde
düzenlemeler ve takviyeler yapıldıktan sonra Anafartalar Grubu taarruz düzeni
almaya başlamıştır. Buna göre; 5’inci Tümen Kireçtepe-Kükürtlüpınar’da, 12’inci
Tümen Kükürtlüpınar-Eğrikulak hariç olmak üzere bu hat arasında, 7’nci Tümen
Eğrikulak-Yayvantepe hattında, 4’üncü Tümen Abdurrahman bayırında, 8’inci Tümen
Çamçak pınarı-Şahintepe hattı dahil Conkbayırı kesiminde konuşlanmıştır.
İhtiyata alınan 9’uncu Tümen Turşunköy’ün kuzeybatısına, 6’ncı Tümen de Sivli
köyü bölgesine çekilmiştir. Kireçtepe bölgesine ise 32 toptan oluşan bir topçu
gücü yerleştirilmiştir.

Anafartalar bölgesinde
Türk savunmasını bir türlü aşamayan İngiliz birlikleri ise komuta kademesinde
değişikliklere gitmiş, birlikler düzenlenmiştir. Buna göre bölgeden sorumlu
olan 9’uncu Kolordu Komutanı Stopford görevden alınmış ve yerine 29’uncu Tümen
Komutanı General Lisle getirilmiştir. General Lisle göreve gelir gelmez
dağılmış olan 9’uncu Kolordu birliklerine düzen vermiştir.  Düzenlemeleri tamamlayan İngilizler, taarruz
planı hazırlıklarına başlamıştır. Buna göre İsmailoğlu tepesi-Küçük Anafarta
sırtlarının ele geçirilip, Türklerin Suvla limanında etkili olan topçu
mevziilerinden yoksun bırakılması planlanmıştır. Fakat cephede inceleme yapan
General Lisle, sağ kanadın İsmailoğlu tepeler batısı-Turgut çeşmeye kadar ileri
alındıktan sonra planlanan taarruzun 20 Ağustos’ta yapılabileceğini
bildirmiştir. Bu doğrultu da 18 Ağustos’ta sağ kanatta bulunan 34’üncü Tugay,
mevziileri ileri almak adına taarruza başlamıştır. Bir taburla gerçekleştirilen
taarruz ile 53’üncü Tümen, 34’üncü Tugay’ın solundaki boşluğu doldurmuş,
54’üncü Tümen ise cephesini düzeltmiştir. Yapılan komutanlar toplantısından
sonra taarruzun 21 Ağustos’ta yapılmasına karar verilmiş ve General Lisle
taarruz hazırlıklarına başlamıştır. Buna göre 9’uncu Kolordu’nun 11’inci
Tümen’i ile İsmailoğlu tepesi ve güneyinde, 29’uncu Tümen’in Yusufçuk tepesi ve
güneyinde, 53’üncü ve 54’üncü Tümenler’in Sülecik’ten Kireçtepe’ye kadar olan
bölgede İngilizleri tespit etmesi, mevzii kazanmaya çalışması, Anzak
kolordusunda Damakçılık bayırında bulunan dokuz taburluk kuvvetin
Kayacıkağılı-Susakkuyusu hattında taarruza geçmesi planlanmıştır. Diğer
taraftan 10’uncu Tümen’den takviyeli bir tugayın, 11’inci ve 29’uncu
Tümenler’in hedeflerini ele geçirdikten sonra İbrikçe’ye kadar ilerlemesi ve
mevzii tutması bildirilmiştir.

Türk ve İngiliz
birliklerinin hazırlıklarından sonra taarruz, 21 Ağustos günü saat 14.30’da
kara ve deniz toplarının destekleri ile 7’inci ve 12’inci Tümenler’in
mevziilerine saldırılmasıyla başlamıştır. Yusufçuk tepesinin güney kısmına
taarruz eden 29’uncu İngiliz Tümeni’nin 87’inci Tugayı, 12’nci Tümen’in 34’üncü
Türk Alayı’nın sağ kanat mevziilerini ele geçirmiş fakat Türklerin etkili yan
ateşleri sonucunda geri çekilmek zorunda kalmıştır. 29’uncu İngiliz Tümeni’nin
86’ncı Tugayı ise 34’üncü Türk Alayı’nın sol kanadındaki bir kısım mevziileri
ele geçirmeyi başarmıştır. Bu taarruzlar sonucunda Anafartalar Grup Komutanı,
34’üncü Alay’ın sol kanadını 11’inci Süvari Alayı ile takviye etmiş ve
İngilizlerin daha fazla ilerlemesini engellemeye çalışmıştır. Saat 18.00’de
Yusufçuk tepesinde tekrar taarruza başlayan İngiliz birlikleri, 34’üncü Alay’ın
sağ kanat mevziilerinin bir kısmını yeniden ele geçirseler de Türk ihtiyat
bölüklerinin karşı hücumu ile geri atılmıştır. 34’üncü Alay’ın sol kanadındaki
mevziilerinin İngilizlerin eline geçmesi üzerine Türk birlikleri gece taarruzu
yapmaya karar vermiştir. Saat 04.30’da yapılan taarruz ile İngilizler’in
elindeki mevziiler geri alınmış fakat İngilizler’in karşı hücumu sonucunda yine
kaybedilmiştir. 34’üncü Alay tekrar bir karşı taarruz yapmış ve bu sefer bir
daha İngiliz birliklerinin eline geçmemek üzere mevzii geri alınmıştır.

Saat 15.30’da 7’nci Tümen
cephesine ise Anzak Kolordusu’ndan oluşan dokuz taburluk bir kuvvet General Cox
komutasında üç kol halinde taarruza başlamıştır. İngiliz birlikleri 20’nci
Alay’ın sağ kanadına taarruz etmiş fakat Türk birliklerinin direnişi karşısında
geri çekilmiştir. Kayacıkağılı’na ilerleyen İngiliz birlikleri buradaki Türk
mevziilerini ele geçirmiştir. Orta kesimden de taarruza girişen İngilizler,
burada ilerlemeyi başaramamıştır. Bu muharebeler sonucunda elinde kuvveti
kalmayan 7’inci Tümen takviye birlik istemiştir. Bunun üzerine Anafartalar
Grubu komutanı 11’inci Süvari Tümeni’ni ve Conkbayırı’ndaki 8’inci Tümen’den
oluşturulan iki tabur gönderilmiştir. Bölgeye gelen 8’inci Tümen’den bir tabur,
Kayacıkoğlu’nda Türk mevziilerini ele geçiren İngilizlere taarruz yapmak için
harekete geçmiştir. Türk birliklerinin geldiğini gören İngiliz birliklerinden
bir kısım asker kendiliğinden teslim olmaya başlamışsa da diğer askerlerin
teslim olmaması sonucunda Türk taarruzları sonuçsuz kalmıştır. 22 Ağustos
sabahı ise Kayacıkağılı’nda taarruza girişen İngiliz birliklerine karşı Türk
birlikleri her defasında dirense de İngilizler’in eline geçen mevziiler geri
alınamamıştır. Bu taarruzdan 92uncu İngiliz Kolordusu sadece Yusufçuk tepesinin
batı yamaçlarından bir kısım mevzii ve Azmakdere kuzeyine doğru küçük bir
mevzii alabilmiştir.

Böylece 21/22 Ağustos
tarihlerinde yapılan muharebeler bitmiş, İngilizler çok iyi dövüşmelerine
karşılık kadro kademesindeki sorunlar yüzünden büyük başarılara imza
atamamıştır. Bu sorunlar arasında inisiyatif kullanmadan beklemek, asker sevk
ve idaresinde anlaşılmaması gösterilmiştir. Türk birlikleri ise İngilizlerin tam
tersini yapmış, kahramanca ve bilinçli savaşarak yeni başarılara imza atmıştır.

KAYNAKÇA

T.C. Genelkurmay Başkanlığı,
Birinci Dünya Harbinde Türk Harbi Çanakkale Cephesi, 1-2-3. Ciltlerin
Özetlenmiş Hali, Ankara, 1997.

Ayrıca Kontrol Et

Muaveneti Milliye Goliath’ı Nasıl Batırdı?

Hazırlayan: Göktuğ KÜÇÜKÇOBAN Çanakkale taarruzunda İngilizler pek muazzam filolar kullanmışlardır. Bilhassa ilk zamanlarda, karşılarında bir …

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir