I. Anafartalar Muharebesi

5’inci Ordu Komutanı Liman von Sanders’in Kocaçimen-Conkbayırı bölgesinin
önemini anlaması üzerine taarruz hazırlıkları bu hatta göre düzenlenmiştir.
Buna göre 9’uncu İngiliz Kolordusu’nun Anafartalar’a yaptığı taarruzun
durdurulması, Damakçılık bayırı-Mestantepe çizgisinin ele geçirilip Kocaçimen
tepesinin güvenliğinin sağlanması ve Anzak Kolordusu ile 9’uncu İngiliz
Kolordusu’nun birleşmesinin engellenmesi kararlaştırılmıştır. Hazırlanan bu
karar doğrultusunda Türk birliklerinden 12’nci Tümen’in Kavaktepe-Tekketepe,
271 Rakımlı Tepe ve güney çizgisinde hazırlık mevziine girmesi, buradan
Kükürtlüpınar-Sülecik-Mestantepe’deki İngiliz birliklerine taarruz etmesi
planlanmıştır. Bölgenin savunmasından sorumlu diğer bir birlik olan 7’nci
Tümen’in ise Büyük Anafarta köyünün doğu sırtlarında hazırlık mevziine girmesi,
buradan Damakçılık bayırı doğrultusunda taarruza geçmesi ve
Kargılıkısık-Damakçılık bayırını ele geçirmesi istenmiştir. Ayrıca Bursa
Jandarma Taburu, 31’inci Alay’ın 2’nci Taburu, 12’nci ve 7’nci Tümenler’in de
taarruz grupları arasındaki bağlantıyı sağlaması amacı ile Anafarta’ya
yapılacak taarruza katılması kararlaştırılmıştır.

İngilizler ise Anafarta’ya yapılacak olan çıkarmada 9’uncu Kolordu’yu
görevlendirmiştir. Muharebeyi Jonguil muharebe gemisinden yürütecek olan 9’uncu
Kolordu Komutanı General Stopford’a göre; 32’nci Tugay’ın Tekketepe
doğrultusundan taarruz yapması, 31’inci ve 33’üncü Tugayların Mestantepe’den
Yusufcuk-İsmailoğlutepe hattında taarruz etmesi ve burayı ele geçirdikten sonra
Küçük Anafarta’ya doğru uzanan sırta yönelmesi planlamıştır. İngilizlerin
taarruz hazırlıkları bununla sınırlı kalmamış, 8/9 Ağustos gecesi taarruza
yardım için karaya çıkan 53’üncü Tümen’e bağlı 160’ıncı Tugay’dan iki tabur
kıtaların gerisinde ihtiyata alınmıştır. Diğer taraftan 11’inci İngiliz
Northern Tümeni 33’üncü Tugayı’ndan bir taburun İsmailoğlutepesi ile Damakçılık
bayırı arasında bağlantı kurmak için ilerlemesi, 10’uncu İrlanda Tümeni’nden
30’uncu ve 31’inci Tugaylar ve 11’inci İngiliz Tümeni’ne bağlı 34’üncü
Tugay’dan beş taburun Kireçtepe’ye taarruz etmesi kararlaştırılmıştır.

Taarruz 9 Ağustos’ta saat 04.00’de Türk birliklerinden 12’nci Tümen’e
bağlı 34’üncü Alay’ın İbrikçe’deki İngiliz taburunu süngü ile geri püskürtmesi
ve Yusufçuk tepesi ile kuzeyindeki tepeciği ele geçirmesi ile başlamıştır.
35’inci Alay ise İngilizlerin Tekketepe’ye yönelen birlikleriyle karşı karşıya
gelmiş ve İngilizlere ağır kayıplar verdirerek geri çekilmelerini sağlamıştır.
İsmailoğlu tepesine taarruz eden iki İngiliz taburu da Yusufçuk tepesinden
açılan Türk topçu ateşi ile durdurulmuştur. Bu sırada İngiliz birlikleri
takviye almış ve Yusufçuk-İsmailoğlu tepesindeki kesimlere ardarda taarruz
yapmıştır. Bu bölgede bulunan 34’üncü Alay ise çok fazla kayba uğramış,
taarruzunu sürdürememiş ve ele geçirdiği İsmailoğlu tepesini savunmakla
yetinmiştir. 34’üncü Alay’dan bir tabur da İsmailoğlu tepesinin güneyine yönelmiş,
Eğrikavak’a kadar ilerleyen İngiliz taburunu bozguna uğratmıştır. Bölgedeki
muharebelerde topçu ateşlerinin kullanılması yüzünden öğle vakti İbrikçi’nin
kuzey batısındaki fundalıklarda yangın çıkmıştır. Bunun üzerine bölgedeki Türk
birlikleri geri çekilmiştir. Fakat rüzgarın yön değiştirmesi sonucunda yangın
İngilizlerin bulunduğu bölgeye yönelmiş ve Mestantepe’ye çekilmek zorunda kalmışlardır.
Yangın söndükten sonra da Yusufçuk tepesi Türk birliklerinin eline geçmiştir.
Bu sırada İngilizlerin Kireçtepe’ye yaptığı taarruz donanma topçusuyla
desteklenmiş, bölgede bulunan Gelibolu Bursa Jandarma Taburu’ndan iki bölük,
35’inci ve 36’ncı Alaylar takviye edilseler de İngilizleri durdurmayı
başaramamıştır. İngilizlerin Sivritepe’yi ele geçirmesi üzerine de Türk
müfrezesi, sağ kanadını Aslantepe-Küçüktepe hattına çekmek zorunda kalmıştır.
Kireçtepe’deki beş İngiliz taburu akşama kadar ki taarruzlarında başarılı
olamamış ve tekrar eski mevziilerine çekilmişlerdir.

Bölgedeki diğer bir Türk birliği olan 7’nci Tümen ise, 8/9 Ağustos gece
Asmalıdere’ye kadar yanaşmış, sağdan 20’nci Alay, soldan da 21’inci Alay
taarruz için hazırlanmış ve saat 04.30’da taarruza başlamışlardır. 20’nci Alay,
Damakçılık bayırına kadar yanaşmaya çalışmış, İngiliz ateşleri sonucunda mevziilere
100-200 metre yaklaşmıştır. İngiliz siperlerine en çok yaklaşan 20’inci Alay’ın
1’inci Taburu çok zayiata uğramış ve İngiliz taarruzları sonucunda saat
10.00’da Kayacık deresinin doğusuna çekilmek zorunda kalmıştır. Bölgedeki
taarruzları takip eden 7’nci Tümen komutanı, hem dağılan birliklerini toplamaya
çalışmış hem de 4’üncü Tümen’e sağ kanadı ile taarruza geçmesini bildirmiştir.
Bunun üzerine ileri hatlara atılan alay komutanlarından biri şehit düşmüş
diğeri de yaralanmıştır. Alay komutanlarının ve birçok askerin savaş dışı
kalması sonucunda akşama kadar bir ilerleme sağlanamamıştır.

Anafartalar’daki muharebeyi yakından takip eden Grup Komutanı Kurmay
Albay Mustafa Kemal, 9/10 Ağustos gecesi birliklerine savunma düzeni almalarını
söylemiş ve 10 Ağustos’ta kendisi de Conkbayırı’nda gerçekleştirilecek taarruzu
düzenlemek için hareket etmiştir.

9 Ağustos’ta yapılan Anafartalar muharebelerinde Türk birlikleri, üstün
İngiliz kuvvetlerini yenmiş ve İngilizlerin kesin zafer ümitleri kırılmıştır.
Bunda Mustafa Kemal’in 9 Ağustos sabahı Anafartalar’da giriştiği karşı taarruz,
9’uncu İngiliz Kolordusu’nun Suvla’daki ileri harekâtını durdurmuş ve
İsmailoğlu tepesi ile Anafarta sırtının Türk birliklerinin eline geçmesinde
etkili olmuştur.

9 Ağustos’ta Anafartalar’ı ele geçiremeyen İngiliz birlikleri, 10
Ağustos’ta tekrar taarruz için hazırlanmaya başlamıştır. Buna göre
muharebelerde yıpranmış olan 11’inci İngiliz Tümeni’ni desteklemesi için
53’üncü Teritorial Tümeni ile 158’inci, 159’uncu ve 160’ıncı Tugay’dan iki
tabur cepheye sevk edilmiştir. Diğer yandan bir topçu tugayı ve iki dağ
bataryasının da taarruzu desteklemesi istenmiştir. Yapılan yeni takviyeler
sonucunda İngiliz kuvvetleri 10 Ağustos saat 05.00’te taarruza başlamıştır.
12’nci Türk Tümeni cephesine yöneltilen taarruz sonucunda İngiliz birlikleri
geri püskürtülmüştür. İngilizler ara ara taarruzlarını yineleseler de başarılı
olamamıştır. Bunun sonucunda saat 17.00’de kara ve donanma topçusunun desteği
ile şiddetli bir taarruz başlamış ve bu taarruz Yusufçuk tepesinde 34’üncü
Alay’a yöneltilmiştir. 34’üncü Alay’ın geri çekilmeye başlamasıyla Yusufçuk
tepesine iyice yaklaşan İngiliz birlikleri, Türk ihtiyat bölüğünün süngü
hücumuyla karşılaşması üzerine geri çekilmeye başlamıştır. İngilizler aynı gün
öğleden sonra Kireçtepe’de bulunan Gelibolu Bursa Jandarma Taburu’nun sağ
kanadına da taarruzda bulunmuş fakat geri püskürtülmüştür. 7’nci Tümen’e de
saldıran İngilizler, buradan da olumlu bir sonuç elde edememiştir. Böylece
9’uncu Tümen Komutanı General Stopford 10 Ağustos günü yapılan muharebeden de
eli boş dönmüştür.

12 Ağustos’ta İngiliz birlikleri yeni bir taarruz girişiminde
bulunmuştur. Bu taarruza sadece 163’üncü İngiliz Tugayı birlikleri katılmış ve
Türk birliklerinden 35’inci Alay’ın 1’inci, 3’üncü Tabur cephelerine ve 36’ncı
Alay’a yönelmişlerdir. Türk birlikleri ise bu saldırı karşısında İngiliz
birliklerine karşı taarruza geçmiş, İngilizleri 500 m geri atarak savunmaya
geçmişlerdir. Takviye edilen İngiliz birlikleri yüzünden 36’ncı Alay’ın 1’inci
Taburu geri çekilmeye başlamış ve İngiliz birlikleri tarafından takibe
alınmıştır. İki bölüklük alay ihtiyatı ise takibe geçen İngiliz birliklerine
karşı süngü hücumuna geçmiş ve takip birliklerinin tamamını süngüden
geçirmiştir. Bu olay üzerine taarruza katılan diğer İngiliz birlikleri
taarruzlarından vazgeçmiş ve taarruza başladıkları hatta geri dönmüşlerdir.
Böylece İngilizler elde ettikleri hatlardan da geri çekilmek zorunda
kalmıştır. 

KAYNAKÇA

T.C. Genelkurmay Başkanlığı,
Birinci Dünya Harbinde Türk Harbi Çanakkale Cephesi, 1-2-3. Ciltlerin
Özetlenmiş Hali, Ankara, 1997.

Ayrıca Kontrol Et

5 Mart 1915 Harekâtı

5 Mart 1915 tarihinde Lord Kitchener’in General Birdwood’a gönderdiği yönergeye göre; “Birleşik Filo, Kara kuvvetlerinden …

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir