III. Kirte Muharebesi

İkinci Kirte Muharebesi’nin başarısızlığıyla beraber
oluşan karamsar hava Lord Kitchener’in 19 Mayıs taarruzlarında Arıburnu
mevkiinde Türklerin yaşadıkları ağır yenilgiyi General Hamilton’a çektiği
telgrafta bahsetmesiyle beraber yeniden kendilerini toparlama gücüne
ulaşmışlardır. Bununla beraber 4 Haziran tarihinde, Seddülbahir’de yeni bir
taarruz planlanmıştır.

4 Haziran 1915
Muharebe’nin İlk Günü

Saat 08.00 itibariyle İngiliz ve Fransızlar Kara ve
Deniz olmak üzere şiddetli olarak gerçekleştirdikleri topçu atışı sonrasında saat
12.10’da Güney Grubu cephesine yöneldiler. 12’inci Tümen cephe kesimine doğru
yapılan taarruzda;

Sabahın ilk saatlerinde başlayan ve öğlene kadar
devam eden şiddetli ve sık sık yapılan topçu ateşinin ardından savunulan
mevzilerde kimsenin kalmadığını düşünen Fransızlar planlandığı gibi ikinci
hedef noktası olan 12’inci Tümen cephesine yöneldiler. Ancak ansızın başlayan
makineli tüfek ve piyade ateşlerinin karşısında Fransızlar yanılgıya kapılarak önemli
kayıplar yaşadılar.

Bu ansızın gerçekleştirilen ateş hattı karşısında
sağ kanatta bulunan 1’inci Afrika Marş Alayı’nın hücumu hemen kesildi. Aynı
zamanda sol kanatta taarruzda olan 175’inci Alay her ne kadar başarılı şekilde
mevzilerin bir kısmına sahip olsa da 34’üncü Türk Alay’ının hücumu karşısında
ilerleyişi durmuştur.

Fransızlar belirledikleri 12’inci Tümen cephesi
hedeflerine ulaşamadan ciddi derecede kayıp yaşayarak ilk planlama noktasına
geri dönerek mevzilendiler.

Bu yaşanan hadisede İngiliz Tarih Yazarı Oglander, Türk
askerinin gücü ve yeteneğinin söz konusu olmadığını ve Fransız piyadesinin
sayıca az olması ve zenci eratının topçu ateşi karşısında kendilerine
inançlarının olmadığını diyerek Fransızların başarısızlığını açıklamıştır.

36’ncı Alay’ın 3’ncü Taburu karşılık vermesiyle
beraber sağ kanatta gerçekleştirilen İngiliz 12’nci Tümen hücumu durmuş ve sol
kanattaki 1’inci Tabur ise İngilizlerin baskısı karşısında geri çekilmiştir.
İngiliz taburunun sağ tarafında bulunan Fransız taburu yeniden hücuma kalkarak
12’nci Tümen İngiliz deniz tümenine doğru ilerleme fırsatı bulmuştur. Saat
12.15’i gösterdiğinde taarruza geçen Colling Wood Taburu, Türk hattına
yaklaştığı esnada sağ kanattan başlayan ateş neredeyse tamamen taburu yok
etmiştir. Ateş karşısında kendisini kurtarabilenler, How ve Hood Taburlarından
kısım kuvvetleriyle beraber ileri atılarak 2’nci İngiliz Deniz Tugayı
belirlenen ikinci hedefe hâkim olabildi.

Bununla beraber 22’nci Alay karşısında taarruza
karşı koyamayan İngiliz Deniz Tugayı da Fransızlar gibi ilk başladıkları
noktaya geri dönmüştür. Daha ilk gün bitmeden 2’nci İngiliz Tugayı, 60 Subay,
1000’den fazla er kaybederek Colling Wood Taburunu lağvetti.

125’inci ve 127’nci Tugaylardan var olan 42’nci
İngiliz Piyade Tümeni’nin taarruzu saat 12.10’da başarılı gelişmeler yaşamıştır.
Mümkün olan en az kayıpla Türk savunmasının 900m derinliğine kadar ulaşmıştır.

127’nci Tugay sağında bulunan 2’nci Deniz Tugay’ı
geri çekildiğinden dolayı doğu kanadı açık kalmış ve bu kanatın kapatılması
için pek çok önlem alınsa dahi tümen çok fazla kayıp vermiştir.

9’uncu Türk Tümeni Cephesine doğru yönelen taarruzu
42’nci İngiliz Tümeni sol kanat grubu üzerinden etkili biçimde
gerçekleştirmiştir. 9’uncu Tümen cephesinin bir kilometre kadar geniş alanda
Türk siperleri üzerinde hâkimiyet sağlanmış ve 500m derinliğe kadar
ulaşılmıştır.

Bütün bunlara rağmen Türk topçuları çekilmemiş ve
ateşe devam etmiştir. En kötü durumda toplar kullanılmaz hale getirilmesi
emredilmiştir. Ortaya konulan dirayet ve sabır ile İngiliz Tümeni taarruzu
durdurmak zorunda kalmıştır. 3’üncü hat siperlerine varmış olan İngiliz Tümeni
dahi saat 18.30’da geri çekilmiş ve 2’nci hat siperlerine mevzilenmiştir.

Nitekim 29’uncu İngiliz Tümeni 9’uncu Tümenin Sağ
Kanat Grubu cephe kesimini hedeflemiş ancak yine Türk piyadesinin güçlü
direnişiyle karşılaşarak geri çekilmek zorunda kalmışlardır. Bu esnada bir
İngiliz birliği, 19’uncu Alay savunmasında bulunan bazı siperlere girmeyi
başarmıştır. Muharebe sahasını yakından takip eden 9’uncu Tümen Komutanı bir an
önce önlem almak için Güney Grup Komutanlığı’nın 38’inci Piyade Alayı’nı ileri doğru
ilerlemesini istemiştir.

9’uncu Tümen gereken önlemi 25’inci Alay ile
birlikte cephesini güçlendirerek İngilizleri durdurmak istemiş Güney Grup
Komutanlığı da, kendi ihtiyatından 56’ıncı ve 26’ıncı Alaylardan ayrılmış
taburlarını tümen emrine yollamıştır.

Diğer bir Tümen olan 42’nci İngiliz Tümeni ve sol
tarafta taarruza destek veren 29’uncu İngiliz Tümeni’nin KOSBT Taburu, hedefe
doğru yönelirken Türk piyade ve Makineli tüfekleri ağır kayıplar yaşatmış ancak
çok az sayıda Scoths askeri Türk siperlerine ulaşmıştır.

İngiliz bölge komutanı yaşadıkları kayıplar sonunda
ikinci taarruz kademesinin hareketini geride bırakmıştır. En solda bulunan
Sikhs Grubu’yla takviye yapılan Worcestreshire Taburu taarruzu gelişmekte ve
1000 metre kadar genişliğe girmeyi başarabilmiştir. Zığın sırtlarında bulunan
Türk mevzilerinden açılan makineli tüfeklerin yan ateşi ile ulaşabildikleri
noktada tutunamamış ve kör nokta sayılabilecek yerlere doğru ilerlemiştir.

Bu noktada İngilizlerin çok büyük umut besledikleri
zırhlı araçlar ise gösterilen yoğun çabaya rağmen faydalı olamamıştır.

Türklerin direnişi karşısında ilerleyemeyen hatta bu
direniş karşısında orta kesimden ulaşmaya çalışan Lancashire Taburu ve batıdan
yani Zığın sırtının deniz kısmında ilerleyen Gourkhas Taburu 74 Rakımlı tepeyi
alsa dahi geri çekilme kararı almıştır.

Hamilton bütün bu kayıplara rağmen kendi
kuvvetlerinin çok ağır kaldığını ve önemli bir değişiklik durumu olmadığı takdirde
17 Mayıs’ta isteyeceği takviye kıtaların kendisine katıldığında Kilitbahir’i
alabileceğini belirtmiştir.

4 ve 5 Haziran geceleri İngiliz ve Fransız
kuvvetleri hâkimiyet sağladıkları birkaç mevziiyi temizlemiş ve kullanılabilir
hale getirmeye çalışmıştır.

Güney Grubu Cephesi’ndeki tüm olan biteni detaylı
bir şekilde inceleyen 5’inci Ordu Komutanı Liman von Sanders buraya takviye
kuvvet ile önlem almaya başlamış ve 4 Haziran’da Güney Grup Komutanlığı’na
verdiği emire bağlı olarak önlemler derhal alınmıştır.  

9’uncu Tümen Cephesi’nde hem sağ hem sol kanat
gruplarında altışar tabur mevcuttu. Sabah İngilizlerin taarruzu ile kaybedilen
mevzileri gece karanlığı çökerken ateş olmadan sadece süngü hücumu ile karşılık
verecek olan Tümen Komutanı Albay Halil Sami istenilen pek çok mevziiyi ele
geçirmiş olsa dahi istediği başarıyı yakalayamamıştır. Yine de sağ kanatta kıyı
kısmında bulunan İngiliz birlikleri geri çekilmiş ancak sol kanattan
atılamamıştır.

12’nci Tümen Cephesi’nde ise İngiliz ve Fransızlar
artık ilerleyemez olmuş ve geri püskürtülmüşlerdir.

Birinci gün sonunda Fransızlar ve İngilizler taktik
anlamında en önemli eksikleri ihtiyat kuvvetleri var olduğu halde istenilen
zamanda ve gelişme yakalanılan yerde sahaya sürmeyip yeterli güçlendirmeyi
yapmamış olmamalarıdır. Hamilton ise düşündüğü ve istediği planı
gerçekleştirememiş birde bunun yanında eğitimli ve muharebe deneyimi olan
birliklerinin yarısını kaybetmiştir.

5 Haziran 1915
Muharebe’nin İkinci Günü

İngilizler Kirte yolunda 12’nci Tümen’in sağ kanadı
arasındaki mevzilerden 9’uncu Tümenle birlikte atılmıştır. Buna rağmen eski
mevzilerin tümü ele geçirilememiş ancak 12’nci Tümen mevzisini koruyarak beş
makineli tüfek de ele geçirmiştir.

Bu olanlardan sonra Güney Grup Komutanı Weber Paşa
9’uncu Tümeni takviye etmiştir. 5 Haziran 1915 sabahı saat 03.30’da İngiliz ve
Fransızlara karşı süngüyle taarruza geçileceğini bildirmiştir. Yapılan taarruzda
İngiliz ve Fransız mevziilerine 150 metre kadar yaklaşılmıştır.

6 Haziran 1915
Muharebe’nin Üçüncü Günü

Saat 17.50’de not düşülen taarruz emrine göre
yaklaştırılan kıtalar sadece süngü hücumuna kalkmış ve sessizce karşı mevzilere
ilerlemiştir. Ele geçirilen mevziler bir an önce düzenlenerek kullanışlı hale getirilmiştir.
Bu hücumda 10 adet makineli tüfek ele geçirilmiş buna ek olarak Türk birlikleri
daha ilk hücumda İngilizlerin bulunduğu ikinci hat Türk siperlerinin neredeyse
tamamını almıştır.

İngilizler yapılan taarruzlara karşı şiddetli bir
top ateşi ile cevap vermiştir. Siperlerin neredeyse tamamı 2’nci ve özellikle
1’inci ve 5’inci Alayların gözlerini kırpmadan cesaretle saldırmaları sonucunda
İngilizleri şaşırtarak ele geçirilmiştir. Sadece tümen cephesinin ortasında bulunan
girinti ve Kirte deresi yakınındaki siperler alınamamıştır.

Muharebe sonucunda zayiatlar; İngiliz Yazar
Oglander: 8’nci Kolordu’nun subay ve er olarak 4500 kişiden bahsetmektedir.

Fransız Yazar Charles Roue ise Fransızların 2031,
İngilizlerin ise 6000 sayısına ulaştıklarını belirtmektedir.

Türk tarafının kayıplarını ise Liman von Sanders
Güney Grubu’nda 9000 kişi kaydetmiştir.

Böylelikle pek çok kayıpla beraber Türk birlikleri
İngiliz ve Fransız kuvvetlerini geri püskürtmüştür. İngiliz ve Fransızlar
hedefledikleri Alçıtepe’ye ulaşamamış üstelik birde başladıkları noktaya geri
dönmüş ve eğitimli askerlerini kaybetmişlerdir.

KAYNAKÇA

T.C.
Genelkurmay Başkanlığı, Birinci Dünya Harbinde Türk Harbi Çanakkale Cephesi,
1-2-3. Ciltlerin Özetlenmiş Hali, Ankara, 1997.

Ayrıca Kontrol Et

U21’in İkinci Avı!

Hazırlayan: Göktuğ KÜÇÜKÇOBAN Triumph zırhlısının batması komutan Hersing ve mürettebatının moralini o kadar yükseltmişti ki, …

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir