Cuma , Temmuz 3 2020
Anasayfa / Köşe Yazıları / Baturhan Kaya Köşe Yazısı / Beyaz Perde’de Çanakkale Zamanı

Beyaz Perde’de Çanakkale Zamanı

            Günümüzde ceplerimizde taşıyabildiğimiz ve telefonlarımızın bir parçası olan kameralar, 1840’lardan itibaren, farklı boyut ve çeşitlerde kullanılmaktadır. Özellikle ilk icat edildiği yıllarda olmak üzere yakın dönemlere kadar, kameralarla; günümüzdeki gibi hızlı, ardı ardına ve sınırsız sayıda fotoğraf çekebilmek mümkün değildi. Pozlama süreleri uzun olmakla beraber, gerekli ekipman çok zor bulunuyor ve fotoğraflar da günümüzdeki gibi yüksek çözünürlüklü olamıyordu. Fotoğraf çekimi için kullanılan bu makineler zamanla geliştirilerek film çekimi için de kullanılmaya başlandılar.

            Türk sinema tarihinin başlangıcı olarak kabul edilen olayı birçoğumuz biliyoruz aslında; 14 Kasım 1914’te Ayastefanos Rus Abidesi (Yeşilköy Rus Anıtı)’nin yıkılması ve bunun propaganda amacı ile filme alınarak çeşitli yerlerde gösterilmesi, Türk sinema tarihinde bir ilktir diyebiliriz. Gelelim Çanakkale’ye; hali hazırda 3 Kasım 1914’teki bombardımandan beri Çanakkale’de bir cephe vardır. Türk Ordusu’nun Çanakkale’de ilk günden beri gösterdiği sebat ve direnişin, tarihe altın harflerle “Çanakkale Geçilmez” diye yazdırdığı tüm insanlık adına malumdur. Cephe’de özel ilgilerinden dolayı fotoğraf çekenler, örneğin 19’uncu Tümen Kumandanı Mustafa Kemal Bey(Atatürk)’in meşhur fotoğrafını çeken Haydar Alganer gibi kişiler tarihin bu görsel yolla bizlere ulaşmasında önemli katkılarda bulunmuşlardır.

            Çanakkale Cephesi’ndeki sayısız kahramanlıkların çekimlerinin yapılması ve bu kayıtlardan bir sinema filmi hazırlanması fikri ile Harbiye Nezareti ve Enver Paşa harekete geçer. Bu sinema filmi hem bir propaganda aracı olacaktır hem de milletimiz Çanakkale Cephesi’ndeki fedakârlıkları, birincil kaynaklardan öğrenebilecek-görebileceklerdir. Filmi çekmek üzere Darülmuallimin-i Aliyye’den Fotoğrafi Muallimi(yani fotoğrafçılık dersi öğretmeni) Necati Bey görevlendirilmiştir. Çanakkale Savaşları sırasında Atatürk’ün Kurmay Başkanlığı görevini yürüten İzzettin Bey(Çalışlar)’in anılarında; Necati Bey’in görev bölgelerinde çeşitli çekimler yaptığı belirtilmektedir. Hatta Necati Bey, bu çekimler esnasında bacağına bir şarapnel isabeti suretiyle yaralanmıştır ve fotoğraf makinesi kırılmıştır. İyileşmesinin ardından görevine dönen ve Cihan Harbi’nin sonuna kadar farklı cephelerde de çekimler yapmaya devam eden Necati Bey’in ve Çanakkale’de çektiği görüntülerin akıbeti şimdilik tarihin bilinmezlikleri arasındadır. Bu görüntüler de Ayastefanos Anıtı’nı yıkılmasının görüntüleri gibi kaybolmuşlardır.

            Yenilen taraf olan İtilaf Kuvvetleri ise henüz muharebeler döneminde çektikleri görüntüleri montajlayarak “Tell England”(İngiltere’ye Anlat) adında bir film hazırlamış, yenildikleri Çanakkale Cephesi için kendi propagandalarını yapmışlardır. Bu propaganda serisi uzun süre devam etmiş ve bilhassa İngiltere, kendi lehinde filmler çekmiştir. Ülkemizde ise, ne Milli Mücadele ne Çanakkale ne de başka bir zaferimiz için çok konuşulan ve çok ünlü olan bir çalışma yapılmamıştır. Plevne önlerinde Osman Paşa karşısında çaresiz kalan Rus ordusu için dahi film yapılmasına rağmen, Çanakkale Cephesi için Dünya çapında üne kavuşmuş olan filmler maalesef ki ülkemiz kaynaklı değildir. 

            Son yıllarda özellikle Çanakkale Cephesi adına görsel ve sanatsal açıdan çok büyük işler yapılmaktadır. Bu yapılan işlerin birçoğunu tabii ki akademik araştırmalar aydınlatmaktadır. Yine de Fotoğrafçı Necati Bey hakkında dahi makale yayınlanmış olmasına rağmen tüm bu çalışmaların yeterli ilgiyi görebildiğini düşünmüyorum. Ne hazindir ki, bizler bu çalışmalara ilgi göstermek yerine; sanatla alakası olmayan zengin erkek-fakir kız ilişkilerinin anlatıldığı işleri izlemeyi, tarihi de sosyal medyadan öğrenmeyi tercih ediyoruz. Tarihi ve bilhassa Çanakkale’yi bilenlerden öğrenin.

14 Kasım 1914’te dinamit ile infilak ettirilerek yıkılan Ayastefanos Rus Abidesi. Bu anıt 1877-78 Osmanlı-Rus Savaşı (93 Harbi)’nda Yeşilköy’e kadar gelen Rus Orduları anısına yapılmıştır.
Akdeniz Seferi Kuvvetleri Komutanı General Ian Hamilton’un kendisinin dahi rol aldığı ve Çanakkale’de çekilen bazı gerçek görüntüleri de içeren 1936 yapımı “Tell England” filminin afişi. (Gelibolu’nun Kahramanlığı Ölümsüzleştirildi Yazıyor)
Çanakkale’de film çekmek üzere görevlendirilen Necati Bey’in harcırahının yatırılmasına dair bir belge.
Atatürk’ün, Haydar Alganer tarafından çekilen meşhur fotoğrafı.

KAYNAK

Devlet Arşivleri Başkanlığı Osmanlı Arşivi, MF.MKT, 1213/56-3

DABOA, MF.MKT, 1211/43-01

MARTTİN Volkan, “Arşiv ve Hatırat Kayıtlarına Göre Muallim Necati Bey’in Savaş Fotoğrafçısı Olarak Görevlendirilmesi ve Diğer Fotoğrafçılık Faaliyetleri”, Çanakkale Araştırmaları Türk Yıllığı, Y. 16, S.24, 2018, ss.269-288.

Ayrıca Kontrol Et

SON POSTAL İZİ!

            105 yıl önce 3 Haziran 1915’te Çanakkale’de yaşadıkları hayal kırıklıklarından kurtulmak isteyen İtilaf Devletleri’nin …

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir